Σχεδόν κάθε νοικοκυριό φιλοξενεί τρόφιμα ή ροφήματα που τα τελευταία χρόνια μπαίνουν όλο και συχνότερα στο μικροσκόπιο της επιστήμης για τη σχέση τους με την ογκογένεση. Αναψυκτικά, συσκευασμένα σνακ, γλυκίσματα αλλά και ενεργειακά ποτά είναι εύκολα προσβάσιμα και καταναλώνονται καθημερινά. Παλιότερες μελέτες έχουν ήδη συνδέσει την υπερκατανάλωσή τους με αύξηση βάρους και χρόνια νοσήματα, όπως ο διαβήτης. Νεότερα δεδομένα, ωστόσο, φωτίζουν έναν ακόμη πιθανό μηχανισμό κινδύνου, με ένα ενδιαφέρον –και απρόσμενο– επιστημονικό εύρημα.
Σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα του Πανεπιστήμιο της Ουάσινγκτον, που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Nature, η φρουκτόζη που προέρχεται από σιρόπι καλαμποκιού υψηλής φρουκτόζης (High Fructose Corn Syrup – HFCS) φαίνεται να ενισχύει την ανάπτυξη όγκων σε πειραματικά μοντέλα ποντικιών. Οι δοκιμές αφορούσαν μορφές καρκίνου όπως το μελάνωμα, ο καρκίνος του μαστού και του τραχήλου της μήτρας. Η ανατροπή, όμως, έγκειται στο ότι η φρουκτόζη δεν «τρέφει» άμεσα τα καρκινικά κύτταρα.
Οι επιστήμονες διαπίστωσαν ότι τον κεντρικό ρόλο παίζει το ήπαρ, το οποίο μετατρέπει τη φρουκτόζη σε θρεπτικά συστατικά που τελικά αξιοποιούν οι όγκοι. Πρόκειται για ένα εύρημα που, όπως επισημαίνεται, θα μπορούσε στο μέλλον να συμβάλει στην ανάπτυξη νέων θεραπευτικών προσεγγίσεων για διαφορετικούς τύπους καρκίνου.
Για τις ανάγκες της μελέτης, τα πειραματόζωα με όγκους ακολούθησαν διατροφή πλούσια σε φρουκτόζη και οι ερευνητές παρακολούθησαν την ταχύτητα ανάπτυξης των όγκων. Το εντυπωσιακό ήταν ότι η αυξημένη πρόσληψη φρουκτόζης επιτάχυνε την εξέλιξη των όγκων χωρίς να επηρεάζει το σωματικό βάρος ή τα επίπεδα γλυκόζης και ινσουλίνης νηστείας.
Αρχικά, η επιστημονική ομάδα υπέθετε ότι τα καρκινικά κύτταρα θα χρησιμοποιούσαν τη φρουκτόζη με τρόπο παρόμοιο με τη γλυκόζη, δηλαδή για τη δημιουργία βασικών κυτταρικών δομών όπως το DNA. Ωστόσο, τα αποτελέσματα έδειξαν ότι η άμεση μεταβολική αξιοποίησή της από τα καρκινικά κύτταρα ήταν ελάχιστη.
Με τη βοήθεια μεταβολικής απεικόνισης –μιας τεχνικής που επιτρέπει την παρακολούθηση μικρών μορίων καθώς κινούνται στους ιστούς– διαπιστώθηκε ότι η υψηλή κατανάλωση φρουκτόζης αυξάνει τα κυκλοφορούντα λιπίδια στο αίμα. Τα λιπίδια αυτά αποτελούν βασικά δομικά στοιχεία της κυτταρικής μεμβράνης, απαραίτητα για τον πολλαπλασιασμό των καρκινικών κυττάρων.
«Γρήγορα μάθαμε ότι τα καρκινικά κύτταρα από μόνα τους δεν λένε όλη την ιστορία. Εξίσου σημαντικό είναι το ήπαρ, το οποίο μετατρέπει τη φρουκτόζη σε θρεπτικά συστατικά που μπορούν να χρησιμοποιήσουν οι όγκοι» σημειώνει ο Δρ. Ronald Fowle-Grider, πρώτος συγγραφέας της μελέτης.
Τρόφιμα με φρουκτόζη: παντού γύρω μας
Χημικά, η φρουκτόζη μοιάζει με τη γλυκόζη, καθώς πρόκειται για σάκχαρα με ίδιο χημικό τύπο, αλλά διαφορετικό τρόπο μεταβολισμού. Η γλυκόζη αξιοποιείται από ολόκληρο τον οργανισμό, ενώ η φρουκτόζη μεταβολίζεται σχεδόν αποκλειστικά στο λεπτό έντερο και το ήπαρ. Αν και και οι δύο απαντώνται φυσικά σε φρούτα, λαχανικά, γαλακτοκομικά και δημητριακά, η φρουκτόζη από σιρόπι καλαμποκιού χρησιμοποιείται ευρέως ως γλυκαντικό στη βιομηχανία τροφίμων.
Αυτό έχει οδηγήσει σε κατακόρυφη αύξηση της κατανάλωσής της τις τελευταίες δεκαετίες.
«Αν ψάξετε στο ντουλάπι και αναζητήσετε τα είδη που περιέχουν σιρόπι καλαμποκιού υψηλής περιεκτικότητας σε φρουκτόζη, που είναι η πιο κοινή μορφή φρουκτόζης, θα εκπλαγείτε. Δεν είναι μόνο τα συσκευασμένα γλυκά και τα κέικ που θεωρούνται υπερ-επεξεργασμένα, αλλά και τρόφιμα όπως η σάλτσα ζυμαρικών και η κέτσαπ. Αν δεν επιδιώκετε ενεργά να το αποφύγετε, είναι πιθανότατα μέρος της διατροφής σας» σημειώνει ο Δρ. Gary Patti, καθηγητής Χημείας Michael και Tana Powell στις Τέχνες και Επιστήμες και καθηγητής Γενετικής και Ιατρικής στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου της Ουάσινγκτον.
Ο ίδιος υπογραμμίζει ότι απαιτείται περαιτέρω έρευνα για να κατανοηθεί πλήρως πώς η διατροφική φρουκτόζη επηρεάζει τη συχνότητα εμφάνισης καρκίνου. Παράλληλα, επισημαίνει πως για άτομα που ήδη πάσχουν από καρκίνο, ο περιορισμός της φρουκτόζης ίσως αξίζει να εξεταστεί, αν και στην πράξη κάτι τέτοιο δεν είναι πάντα εύκολο.
«Θα είναι συναρπαστικό να κατανοήσουμε καλύτερα πώς η διατροφική φρουκτόζη επηρεάζει τη συχνότητα εμφάνισης καρκίνου. Αλλά ένα μήνυμα που θα πάρουμε από την παρούσα μελέτη είναι ότι αν έχετε την ατυχία να έχετε καρκίνο, τότε μάλλον θα πρέπει να σκεφτείτε να αποφύγετε τη φρουκτόζη. Δυστυχώς όμως, αυτό είναι ευκολότερο να το λέμε παρά να το κάνουμε», δήλωσε Δρ. Patti.