Αφλατοξίνη Μ1, μια ουσία που μπορεί να περάσει στο γάλα όταν οι αγελάδες καταναλώνουν ζωοτροφές μολυσμένες με αφλατοξίνες, εντοπίστηκε σε μέρος των δειγμάτων αγελαδινού γάλακτος που εξετάστηκαν στην Κύπρο, με τα παιδιά να αποτελούν την πληθυσμιακή ομάδα με τη μεγαλύτερη έκθεση μέσω της κατανάλωσης γάλακτος. Αυτό προκύπτει από πενταετή έρευνα του Εργαστηρίου Χημείας Τροφίμων του Τμήματος Χημείας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, η οποία δημοσιεύθηκε στο διεθνές επιστημονικό περιοδικό Foods της MDPI.
Οι ερευνητές ανέλυσαν συνολικά 1.197 δείγματα νωπού αγελαδινού γάλακτος που συλλέχθηκαν από γαλακτοπαραγωγικές μονάδες σε όλη την Κυπριακή Δημοκρατία την περίοδο 2021-2025. Στόχος ήταν να καταγραφεί η παρουσία της αφλατοξίνης Μ1, να διερευνηθεί αν επηρεάζεται από την εποχή και το έτος παραγωγής και να εκτιμηθεί ο πιθανός κίνδυνος για τη δημόσια υγεία.
Η αφλατοξίνη Μ1 αποτελεί παράγωγο της αφλατοξίνης Β1, η οποία μπορεί να αναπτυχθεί σε δημητριακά και άλλες ζωοτροφές όταν επικρατούν ευνοϊκές συνθήκες για την ανάπτυξη μυκήτων. Όταν οι αγελάδες καταναλώσουν μολυσμένες ζωοτροφές, μέρος της ουσίας μετατρέπεται στον οργανισμό τους σε αφλατοξίνη Μ1 και αποβάλλεται μέσω του γάλακτος. Η ουσία έχει ταξινομηθεί ως καρκινογόνος και η παρουσία της στα γαλακτοκομικά προϊόντα παρακολουθείται συστηματικά από τις αρμόδιες αρχές. Από τα 1.197 δείγματα, στο 52,9% δεν ανιχνεύθηκε αφλατοξίνη Μ1, στο 23,7% εντοπίστηκαν ίχνη κάτω από το όριο ποσοτικοποίησης, ενώ στο 23,2% καταγράφηκαν συγκεντρώσεις από 10 έως 50 ng/kg. Μόλις δύο δείγματα, δηλαδή το 0,17% του συνόλου, ξεπέρασαν το ανώτατο επιτρεπόμενο όριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, που είναι 50 ng/kg.
Η ανάλυση έδειξε ότι οι συγκεντρώσεις παρουσίαζαν εποχικές διακυμάνσεις. Οι υψηλότερες μέσες τιμές καταγράφηκαν τον χειμώνα, ακολουθούμενες από την άνοιξη και το καλοκαίρι, ενώ οι χαμηλότερες εμφανίστηκαν το φθινόπωρο. Παράλληλα, διαπιστώθηκαν σημαντικές διαφορές και μεταξύ των ετών της μελέτης, με το 2022 και το 2025 να εμφανίζουν μεγαλύτερη διακύμανση στις συγκεντρώσεις. Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι οι διαφορές αυτές ενδέχεται να σχετίζονται με τις κλιματικές συνθήκες και την επιμόλυνση των ζωοτροφών, χωρίς όμως να μπορούν να το επιβεβαιώσουν, καθώς δεν αναλύθηκαν δείγματα ζωοτροφών ούτε συλλέχθηκαν στοιχεία από τις κτηνοτροφικές μονάδες.
Στο πλαίσιο της μελέτης πραγματοποιήθηκε και αξιολόγηση της διατροφικής έκθεσης του πληθυσμού. Οι δείκτες κινδύνου για τους ενήλικες παρέμειναν κάτω από τα επίπεδα που θεωρούνται ανησυχητικά. Για τα παιδιά, όμως, η εκτιμώμενη έκθεση ήταν υψηλότερη λόγω της μεγαλύτερης κατανάλωσης γάλακτος σε σχέση με το σωματικό τους βάρος. Ο δείκτης Margin of Exposure (MoE) για τα παιδιά υπολογίστηκε κάτω από το όριο των 10.000 (συγκεκριμένα 6.557), τιμή που σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA) συνιστά επίπεδο ανησυχίας για τη δημόσια υγεία και υποδηλώνει ότι η καταναλισκόμενη ποσότητα μπορεί να ενέχει σημαντικό κίνδυνο για τη συγκεκριμένη πληθυσμιακή ομάδα.
Οι συγγραφείς σημειώνουν ότι πρόκειται για την πρώτη συστηματική πενταετή καταγραφή της παρουσίας αφλατοξίνης Μ1 στο αγελαδινό γάλα της Κυπριακής Δημοκρατίας. Παρότι η συντριπτική πλειονότητα των δειγμάτων συμμορφώνεται με τα ευρωπαϊκά όρια ασφάλειας, υποστηρίζουν ότι η συνεχής παρακολούθηση της αλυσίδας παραγωγής, από τις ζωοτροφές έως το γάλα, παραμένει αναγκαία, ιδιαίτερα υπό τις μεταβαλλόμενες κλιματικές συνθήκες. Επισημαίνουν επίσης ότι η συγκεκριμένη έρευνα αφορά αποκλειστικά το νωπό γάλα και δεν υπολογίζει την πρόσθετη έκθεση των καταναλωτών μέσω άλλων γαλακτοκομικών προϊόντων, όπως το τυρί και το γιαούρτι.
Σύνδεσμος για την επιστημονική δημοσίευση https://www.mdpi.com/2304-8158/15/13/2347
Αναφορά: Louppis Artemis P., Michalis S. Constantinou, and Michael G. Kontominas. 2026. “The Aflatoxin M1 Content of Cow Milk in Cyprus as Affected by Season and Year of Production: A Five-Year Survey” Foods 15, no. 13: 2347. https://doi.org/10.3390/foods15132347