Αν βρεθείς ποτέ μπροστά σε ένα νεκρό σώμα που ξαφνικά κινείται, το πρώτο σου ένστικτο ίσως είναι ο τρόμος. Η εικόνα παραπέμπει εύκολα σε σενάρια αποκάλυψης ή σε ταινίες με ζόμπι. Ωστόσο, η πραγματικότητα είναι πολύ διαφορετική. Δεν υπάρχει τίποτα υπερφυσικό σε αυτό το φαινόμενο. Αντίθετα, πρόκειται για μια γνωστή και απολύτως εξηγήσιμη βιολογική διαδικασία, την οποία οι εργαζόμενοι σε νεκροτομεία και νοσοκομεία παρατηρούν αρκετά συχνά.
Τι είναι το Σημείο του Λαζάρου
Το φαινόμενο αυτό ονομάζεται Σημείο του Λαζάρου (Lazarus Sign) ή αλλιώς Φαινόμενο του Λαζάρου. Περιγράφει την κατάσταση κατά την οποία, ακόμη και μετά τον θάνατο ενός ανθρώπου, το σώμα μπορεί να παρουσιάσει ξαφνικές κινήσεις.
Αυτές οι κινήσεις μπορεί να περιλαμβάνουν:
Ανύψωση των ώμων
Περιστροφή της μέσης
Λύγισμα των χεριών στους αγκώνες και κίνηση προς το στήθος
Τέντωμα των δακτύλων
Κινήσεις των ποδιών
Ακόμη και κινήσεις της κεφαλής
Σε σπάνιες περιπτώσεις, το σώμα μπορεί να δώσει την εντύπωση ότι ανασηκώνεται, κάτι που εντείνει τον φόβο σε όσους δεν γνωρίζουν την εξήγηση.
Γιατί συμβαίνει αυτό το φαινόμενο
Παρά την τρομακτική του όψη, το φαινόμενο έχει καθαρά επιστημονική εξήγηση. Οφείλεται κυρίως:
στη μυϊκή μνήμη
στα αντανακλαστικά του νωτιαίου μυελού
Ακόμη και μετά τον θάνατο, ο νωτιαίος μυελός μπορεί να συνεχίσει να λειτουργεί για κάποιο χρονικό διάστημα. Αυτό σημαίνει ότι ορισμένα αντανακλαστικά μπορούν να ενεργοποιηθούν χωρίς τη συμμετοχή του εγκεφάλου.
Οι μύες, επίσης, δεν «σταματούν» αμέσως. Μπορούν να ανταποκριθούν σε ερεθίσματα ή να ενεργοποιηθούν αυτόνομα για μερικές ώρες μετά τον θάνατο, μέχρι να επέλθει πλήρης ακαμψία.
Ιστορική και ιατρική προσέγγιση
Το 1968, η επιτροπή του Harvard καθόρισε τα πρώτα κριτήρια για τη διάγνωση του εγκεφαλικού θανάτου. Μεταξύ αυτών ήταν η πλήρης απουσία κινήσεων και αντανακλαστικών. Ωστόσο, με την εξέλιξη της ιατρικής γνώσης, αυτή η αντίληψη αναθεωρήθηκε.
Το 1981, μια νεότερη επιτροπή εισήγαγε τον «ενιαίο» ορισμό του θανάτου, επισημαίνοντας ότι η δραστηριότητα του περιφερικού νευρικού συστήματος και τα αντανακλαστικά του νωτιαίου μυελού μπορεί να συνεχίζουν να υφίστανται μετά τον εγκεφαλικό θάνατο.
Τα τελευταία 30 χρόνια, έχει παρατηρηθεί ότι εγκεφαλικά νεκροί ασθενείς μπορεί να εμφανίσουν τέτοιες κινήσεις λίγα λεπτά μετά την αποσύνδεση από τον αναπνευστήρα, ιδιαίτερα κατά τη δοκιμασία άπνοιας.
Πώς εκδηλώνεται το φαινόμενο στην πράξη
Το Σημείο του Λαζάρου δεν είναι μια απλή σύσπαση. Συχνά πρόκειται για μια συντονισμένη ακολουθία κινήσεων:
Τα χέρια λυγίζουν και κινούνται προς το στήθος
Ανεβαίνουν προς τον λαιμό σε στάση που θυμίζει προσευχή
Στη συνέχεια πέφτουν ξανά στο κρεβάτι
Άλλες κινήσεις μπορεί να δίνουν την εντύπωση ότι το άτομο προσπαθεί να αναπνεύσει ή να πιάσει κάτι, όπως τον ενδοτραχειακό σωλήνα.
Τι σημαίνουν αυτές οι κινήσεις;
Η επιστημονική κοινότητα δεν έχει καταλήξει πλήρως σε ένα ενιαίο συμπέρασμα για την ακριβή προέλευση αυτών των κινήσεων. Ωστόσο, η επικρατέστερη εξήγηση είναι ότι πρόκειται για σύνθετα αντανακλαστικά του νωτιαίου μυελού.
Ορισμένοι ειδικοί υποστηρίζουν ότι οι κινήσεις αυτές μοιάζουν με στερεότυπες κινήσεις που ελέγχονται από περιοχές του εγκεφαλικού στελέχους. Αυτό έχει οδηγήσει σε ερωτήματα σχετικά με το αν ορισμένες νευρικές δομές μπορεί να παραμένουν ενεργές περισσότερο από όσο πιστεύεται.
Σημασία για τη διάγνωση του εγκεφαλικού θανάτου
Η ύπαρξη τέτοιων κινήσεων έχει ιδιαίτερη σημασία στην ιατρική πρακτική. Όταν παρατηρούνται, θεωρείται απαραίτητο να πραγματοποιούνται επιβεβαιωτικές εξετάσεις για τη διάγνωση του εγκεφαλικού θανάτου.
Τα σύγχρονα κριτήρια απαιτούν:
πλήρη απουσία λειτουργίας του εγκεφάλου
συμπεριλαμβανομένου του εγκεφαλικού στελέχους
Ωστόσο, δεν απαιτούν τη διακοπή της λειτουργίας του νωτιαίου μυελού, γεγονός που εξηγεί γιατί τέτοιες κινήσεις μπορούν να εμφανιστούν.
Το Σημείο του Λαζάρου είναι ένα εντυπωσιακό αλλά απολύτως φυσιολογικό φαινόμενο. Παρόλο που μπορεί να προκαλέσει φόβο ή σύγχυση, δεν έχει καμία σχέση με υπερφυσικές δυνάμεις ή «επιστροφή στη ζωή». Αντίθετα, αποτελεί μια υπενθύμιση της πολυπλοκότητας του ανθρώπινου σώματος και του τρόπου με τον οποίο το νευρικό σύστημα μπορεί να συνεχίσει να λειτουργεί ακόμη και μετά τον θάνατο. Η επιστήμη προσφέρει τις απαντήσεις, αρκεί να γνωρίζουμε πού να τις αναζητήσουμε.
Πηγή: athensmagazine.gr